Reklama
  • Poniedziałek, 4 stycznia (15:05)

    Nie przedawkuj leków „bez recepty”

Pseudoefedryna, dekstrometorfan, kodeina i benzydamina to popularne substancje lecznicze. Obecne w lekach bez recepty sprzedawanych w każdej aptece, a jeszcze niedawno na stacjach benzynowych, w kioskach i hipermarketach. Problem w tym, że oprócz działania leczniczego mają działanie psychoaktywne, podobne do działania narkotyków. Przyjmowane zgodnie z przeznaczeniem i we właściwych dawkach, są bezpieczne.

Jednak te łatwo dostępne leki „na każdą kieszeń” kupowane są często – zwłaszcza przez młodzież i młodych dorosłych – jako alternatywa amfetaminy dla pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Ich niekontrolowane stosowanie wiąże się z tachyfilaksją – koniecznością zwiększania dawek dla uzyskania tego samego efektu, ryzykiem zatruć i uzależnieniem.

Pseudoefedryna

Reklama

Jej działanie obwodowe, podobne do działania adrenaliny, wykorzystuje się w leczeniu zapaleń górnych dróg oddechowych i alergii. Rozszerza bowiem oskrzela, ułatwiając oddychanie, a zwęża naczynia krwionośne, zmniejszając obrzęk i przekrwienie śluzówek.

Stosowana w preparatach jednoskładnikowych, gdzie jest jedyną substancją czynną, i złożonych, zawierających też substancje przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen) i przeciwhistaminowe. Jej bezpieczna maksymalna dawka jednorazowa dla dorosłego to 80 mg; dobowa – 240 mg.

Ośrodkowo działa dużo słabiej od amfetaminy, jednak przy nadużyciu działanie to jest wyraźne. Przeważnie powoduje wówczas bezsenność – to dlatego sięgają po nią studenci przed sesją, uczucie sytości – osoby chcące schudnąć. Może też jednak powodować senność (rzadko), a także (nierzadko) omamy i halucynacje. W tym halucynacje pasożytnicze – przyjmująca ją osoba widzi chodzące po ciele robaki.

Skutkiem nadużycia jest również przyspieszenie tętna i wzrost ciśnienia. Jej dawka toksyczna nie jest określona. Znane są zarówno przypadki ciężkich zatruć po nieznacznym przekroczeniu dawek terapeutycznych, jak i przypadki przeżyć po ich stukrotnym przekroczeniu.

Dekstrometorfan

To pochodna morfiny wykorzystywana głównie do tłumienia kaszlu różnego pochodzenia. Obecna w tabletkach, syropach i zawiesinach. Nie ma typowego dla opioidów wyraźnego działania przeciwbólowego. Jej bezpieczna maksymalna dawka jednorazowa dla dorosłego wynosi 100 mg/kg masy ciała.

Do zatrucia dochodzi zwykle po kilkukrotnym jej przekroczeniu, jednak i tu nie ma reguł. Odnotowane są zgony po dawkach bliskich maksymalnym dawkom terapeutycznym, jak i przeżycia po bardzo wysokich.

Pierwszymi symptomami zatrucia są zwykle nudności i wymioty. Potem dołączają objawy wzrokowe, np. oczopląs, rzadko słuchowe. A także niepokojące uczucie „wychodzenia z siebie”, związane z widzeniem własnego ciała z zewnątrz.

Kodeina

Pochodna morfiny, której zastosowanie wiąże się z silnym działaniem przeciwkaszlowym, nieco słabszym przeciwbólowym i spowalniającym perystaltykę jelit (co wykorzystywane jest w leczeniu biegunek). Hamuje ponadto ośrodek głodu.

W Polsce obecna jest wyłącznie w preparatach kilkuskładnikowych, zawierających także wyciągi z ziół (np. koper włoski), kofeinę, kwas acetylosalicylowy, paracetamol czy ibuprofen. Za maksymalną dobową dawkę leczniczą przyjmuje się 300 mg. Jej prawidłowemu stosowaniu mogą towarzyszyć zaparcia, senność, zaburzenia pamięci i zawroty głowy.

Objawy przedawkowania są podobne do przedawkowania innych substancji psychoaktywnych. To skłonność do stanów euforycznych, apatia, obniżenie nastroju, spowolnienie oddechu, zwężenie źrenic. Przy ciężkim zatruciu – śpiączka, niewydolność krążeniowo-oddechowa, drgawki.

Benzydamina

To substancja o działaniu przeciwzapalnym, przeciwobrzękowym, przeciwbólowym, przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym, stosowana w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła, stanów zapalnych sromu, pochwy i szyjki macicy. Z takim przeznaczeniem obecna jest w kremach, żelach, tabletkach do ssania i roztworach do płukania.

Jej działanie psychoaktywne ujawnia się po przyjęciu doustnym, co w praktyce oznacza najczęściej wypicie płynu do irygacji pochwy lub pozyskanie jej z niego i połknięcie. Szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, pokonuje barierę krew-mózg.

I jeśli dawka była wysoka (powyżej 500 mg), wkrótce pojawiają się objawy zatrucia – euforia, pobudzenie psychoruchowe, szybkie bicie serca, rozszerzenie źrenic, halucynacje wzrokowe i słuchowe. Mimo że należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych, uzależnia równie silnie jak kodeina czy dekstrometorfan.

Nasz ekspert dr n. med. Anna Staniszewska, adiunkt w Katedrze i Zakładzie Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej WUM: Działanie ośrodkowe leku to oddziaływanie na receptory w OUN, obwodowe – na receptory poza nim, w tkankach obwodowych, np. w obrębie naczyń krwionośnych, dróg oddechowych itd.

Jak sobie pomóc? Liczy się pierwsza godzina

W przypadku przekroczenia dawki terapeutycznej leku z substancją psychoaktywną i wystąpienia objawów należy szybko zgłosić się do szpitala, a w razie pojawienia się nietypowych, poważniejszych dolegliwości – natychmiast wezwać karetkę.

Pierwszą czynnością ratowniczą (którą należy podjąć, nim przyjedzie karetka) jest prowokacja wymiotów przez wypicie szklanki ciepłej wody (a nie kilku litrów) i drażnienie palcami tylnej ściany gardła. Ma to jednak sens tylko do godziny od zażycia danej substancji, gdyż potem ulega ona wchłonięciu.

Dalsze działania, prowadzone w szpitalu, polegają już tylko na zwalczaniu objawów zatrucia odpowiednimi lekami (obniżającymi ciśnienie, przywracającymi prawidłowy rytm serca, uspokajającymi).

Przy zatruciu dekstrometorfanem lub kodeiną możliwe jest „odtrucie” organizmu do żylnym podaniem naloksonu (lek ten łączy się z receptorami opioidowymi, blokując dostęp do nich tym substancjom).

Niestety, metody ratownicze niekiedy okazują się nieskuteczne. Tak bywa u osób, które równocześnie stosują tzw. dopalacze. Ich skład nie jest przez ich producentów ujawniany, a to utrudnia ratownikom dobór właściwego postępowania.

Konieczny centralny rejestr kupujących?

Ze względu na skalę problemu, 1 lipca 2015 roku weszła w życie nowa ustawa (z 24 kwietnia). Leki bez recepty z substancjami psychoaktywnymi mogą być sprzedawane tylko przez apteki i punkty apteczne, a kupowane – wyłącznie przez osoby pełnoletnie.

Sprzedający je farmaceuta lub technik farmacji ma prawo jednorazowo wydać tylko jedno opakowanie leku z daną substancją psychoaktywną, a jeśli lek zawiera kilka takich substancji, jego sprzedaż nie może być łączona ze sprzedażą innych leków, w których są one obecne. Za złamanie przepisów sprzedającym grozi kara pieniężna.

To musisz wiedzieć!

Podczas zażywania leków zawierających substancje psychoaktywne nie powinno się prowadzić samochodu ani wykonywać odpowiedzialnych czynności wymagających koncentracji. Alkohol nie tylko nasila ośrodkowe działanie tych leków, ale też dodatkowo obciąża wątrobę, w której są one metabolizowane.

Życie na gorąco
Więcej na temat:Nie | recepty | pseudoefedryna | OUN | kodeina | One | one | One! | Ona | O.N.A. | ona | Zakupy S.A.

Zobacz również

  • Chcesz mieć pewność, że w Twoim organizmie nie dzieje się nic złego? Oto specjalny przegląd dla mężczyzn – żeby wszystko działało bez szwanku. więcej

Twój komentarz może być pierwszy

Zapoznaj się z Regulaminem
Wypełnienie pól oznaczonych * jest obowiązkowe.